دامەزراوەی ناسین
بۆ توێژینەوە
دامەزراوەی ناسین بۆ توێژینەوە
دامەزراوەی ناسین: دامەزراوەیەکی ناحکومی، سەربەخۆی قازانج نەویستە، لەپێناو ئەنجامدانی توێژینەوەی ئەكادیمی و پڕۆژەی کاریگەر لە بوارەكانی مێژوو، كولتوور، گەشەپێدانی بەردەوام، ئابووریی، و بەڕێوبردن لە پارێزگای هەڵەبجە بە تایبەتی و كوردستان بە گشتی كاردەكات.
ئامانجی ناسین، پەرەپێدانی بەڕێوەبردن، پشتگیریی گەشەپێدانی بەردەوام و پاراستنی میراتی کەلتووریی هەڵەبجە و کوردستانە، لە ڕێگەی توێژینەوەی ئەکادیمی و بەرنامەی کاریگەرەوە.
دامەزراوەى ناسین بۆ توێژینەوە، سەکۆیەکی فیکری و ئەکادیمی پێشەنگە لەسەر ئاستی کوردستان و عێراق و جیهان، بۆ ئاڕاستەکردنی سیاسەتە گشتییەکان لە ڕێگەی توێژینەوەى کاریگەرەوە، و گۆڕینی پارێزگای هەڵەبجە بۆ ناوەندێکی جیهانی بۆ دیالۆگ، پاراستنی میراتی مێژوویی، و گەشەپێدانی بەردەوام.
تۆمارەکانی ئەرشیف و مێژووی زارەکی بەپێی پارێزگا، شار و ڕووداوی مێژوویی. شوێنێک هەڵبژێرە بۆ گەڕان.
سنوورەکان: geoBoundaries · OCHA · © OpenStreetMap contributors
دامەزراوەی ناسین و پەیمانگەی ئاوشتڤیتز (AIPG) لە کۆبوونەوەیەکی ئۆنلاین‌دا گفتوگۆیان لەبارەی هاوکاری، پاراستنی بەڵگەنامە و ئەرشیفی دیجیتاڵی و پێشگیری لە جینۆساید کرد و ڕێککەوتن کاری هاوبەش ئەنجام بدەن.
لە ڕۆژی یەکشەممە، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦، دامەزراوەی ناسین بۆ توێژینەوە لە هەڵەبجە بە فەرمی کرایەوە. ڕێوڕەسمەکە بە ئامادەبوونی پارێزگاری هەڵەبجە، سەرۆکی زانکۆی هەڵەبجە، بەرپرسان و نوێنەرانی دامەزراوە حکومی و مەدەنییەکان، ئەکادیمییان، نووسەران و چالاکوانان بەڕێوەچوو.
ڕۆژی شەممە، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦، د. هۆشمەن عەتا، بەڕێوبەری گشتی دامەزراوەی ناسین بۆ توێژینەوە، بەشداری لە کۆنفرانسی پەیپەرە نایابەکان کرد، کە لەلایەن ڕێکخراوی کەیسان بۆ توێژینەوە ڕێکخرابوو.
هۆشمەن عەتا مەحمود
گەلی كورد لە باشوری كوردستان لە دروستبوونی دەوڵەتی هاوچەرخی عێراقەوە بۆ بەدەست هێنانی مافە سیاسی و مەدەنییەكانی لە هەوڵ و تێكۆشاندا بووە، لەو ڕێگایەشدا دووچاری چەندین جەنگ و نەهامەتی بووەتەوە. لە دیارترین ئەو ڕوداوو و مەرگەساتانە، تاوانی گازبارانی هەڵەبجەیە لە 16ی ئاداری 1988. ئەو ڕووداوە ئەگەرچی تراژیدیایەك بوو بۆ خەڵكی ناوچەكە، بەڵام لە دواتردا بە بردنە پێشەوەی دۆزی كورد و دروستبوونی هاوسۆزییەكی جیهانیی، كاریگەریی بەرچاوی هەبوو. ئەگەرچی تاوانەكە لە رووى نێوده‌وڵه‌تيه‌وه له كۆتاييه‌كانى جەنگی سارد و لەسەر ئاستی هەرێمییش، شەڕی عێراق-ئێران لە ئارادابوو، لەو دۆخەشدا دەنگی كورد نەبیستراوبوو، بەڵام بەهۆی گرنگی پێدانی ئێران بە تاوانەكە و هەوڵە نێوخۆیی و نێودەوڵەتیەكانی ئاستی سیاسیی، دیبلۆماسیی و میدییایی كە بوویە هۆی بەدەستهێنانی پاڵپشتی نێودەوڵەتیی لەڕووی تەندروستی و ئابووریی بۆ زیانلێكه‌وتوانى ڕوداوەكە، ئەو پرسە لە ئاستی ناوخۆیی عێراق دەرچوو، لە میدیای جیهانیدا دەنگی دایەوە. لە ناوخۆی ئێراندا، ڕۆژنامەی ئیتلاعات كە یەكێكە لە ڕۆژنامە دێرين و گرنگەكانی ئێران، بەدرێژایی چەندین هەفتە لە دوای تاوانه‌كه ڕوماڵی چڕوپڕی لێكەوتە مرۆییی، تەندروستی، سیاسی، كلتووریی و نێودەوڵەتییەكانی ئەو ڕوداووە كردووە، كە دەكرێـت وەك سەرچاوەیەكی بەسود بۆ تێگەیشتن لە لێكەوتە و ڕەوتی ڕووداوەكانی پاش شانزەی ئادار بەكاربهێنرێت، هەربۆیە لەم توێژینەوەیەدا، هەوڵدراوە بەپشتبەستن بە چەند ژمارەیەكی ڕۆژنامەكە، ڕادەی گرنگی پێدان و ڕانگدانەوەی تاوانی گازبارانی هەڵەبجە لە رژنامەی ئیتلاعات دا ڕوون بكرێتەوە.
NASIN-RES-000002
هەورامان کەمال میرزا، عادل سدیق عەلی، مقداد عومەر عەبدوڵا
ناونیشانی ئه‌م توێژینه‌وه‌یه(شیکردنەوەیەکی جوگرافی بۆ کیمیاییبارانی شاری هەڵەبجە و کاریگەری لەسەر قەبارەی دانیشتوانەکەی)، شوێنی توێژینه‌وه‌كه شاری هه‌ڵه‌بجه‌یه له ساڵی 1988، وەك هەڵكەوتەی جوگرافی ده‌كه‌وێته باكووری خۆرهه‌ڵاتی عێراق و خۆرهه‌ڵاتی هه‌رێمی كوردستان و سه‌نته‌ری پارێزگای هه‌ڵه‌بجه، گرنگی توێژینه‌وه‌كه بریتییه له ده‌رخستنی ئه‌و گۆڕانكارییانه‌ی كه به‌سه‌ر قه‌باره‌ی دانیشتواندا دێت، به‌هۆی كاریگه‌ری پرۆسه سه‌ربازییه‌كان له‌نێویاندا بۆمباران به چه‌كی كۆكوژی له ناوچه‌ی توێژینه‌وه ده‌گرێته‌وه. گرنگی توێژینه‌وه‌كه : گرنگی ئەم توێژینەوە لەوەدایە بایەخی داوە بەو گۆڕانكارییانەی كە بەسەر ناوچەی دانشتووانی ناوچەكە هاتوون لە دوای ڕووداوەكە، به‌هۆی كاریگه‌ری پرۆسه سه‌ربازییه‌كان له نێویاندا بۆمباران به‌چه‌كی كۆكوژی له ناوچه‌ی توێژینه‌وه. ئامانجی توێژینەوەكە: ئامانجی ئه‌م توێژینه‌وه‌یه خستنه‌ڕووی دابه‌شبوونی جوگرافییه بۆ ئه‌و بۆمبه كیمیاییانەی كه لە 16ی ئازاری 1988 له‌لایه‌ن فڕۆكە جەنگییەكانی حكومه‌تی عێراقەوە به‌سه‌ر ناوچه‌كه‌دا بەردراونەتەوە، پاشان كاریگه‌ری له‌سه‌ر قه‌باره‌ی دانیشتووان و كۆچكردن و ئاواره‌بوونی دانیشتوانه‌كه‌ی بۆ ده‌ره‌وه‌ی ناوچه‌كه‌ی خۆیان، به‌تایبه‌تی بۆ وڵاتی ئێران. میتۆدی توێژینه‌وه‌كه: سرووشتی توێژینه‌وه‌كه واده‌خوازێـت سود لە هەردوو میتۆدی وه‌سفیی و شیكاری وەربگیرێت. پێكهاتەی توێژینەوەكە: ئه‌م توێژینه‌وه‌یه دابه‌شكراوه بۆ سێ باسی سه‌ره‌كی، باسی یه‌كه‌م تەرخانكراوە بۆ ناساندنی ناوچه‌ی توێژینه‌وەكە و زانیاری له‌سه‌ر چه‌كی كیمیایی و ئه‌و جۆرانه‌ی كه به‌كارهاتوون له شاری هه‌ڵه‌بجه، لە باسی دووه‌میشدا ئاماژه به گه‌شه‌ی دانیشتووان كراوە، هەرچی باسی سێیەمە بۆ دابه‌شبوونی جوگرافی بۆمبه كیمیاییه‌كان و كاریگه‌ری له‌سه‌ر قه‌باره‌ی دانیشتووانی شاری هه‌ڵه‌بجه تەرخانكراوە. ده‌رئه‌نجامی توێژینه‌وه‌یه‌كە: بەپێی توێژینەوەكە ده‌ركه‌وتووه كه زۆرترین بۆمبه‌كان ئاڕاستەی ناو شاری هه‌ڵه‌بجه كراون و به‌شێكیشیان به‌ر ڕێگا سەرەكییەكانی دەرچوون و گونده‌كانی ده‌وروبه‌ری كه‌وتوون، ئه‌وه‌ش بووه‌ته هۆی شه‌هیدبوون و برینداربوونی هەزاران كەس و ئاواره‌بوونی دەیان هەزاری دیكە له خه‌ڵكی شارەكە و ناوچەكە بۆ ده‌ره‌وه‌ی ناوچه‌كه‌ی خۆیان بەتایبەت بۆ ئێران. لەكۆتاییشدا، باسمان لە كاریگەری بۆمبە كیمیاییەكان و پاشماوەكانیان له دوای ساڵی 1988 كردووە، كە بوون بەهۆی وێرانبوونی شارەكە و كه‌مبوونه‌وه‌ی قەبارەی دانیشتوانی شارەكە، ئەویش بەهۆی ئەو ترس و دڵەڕاوكێیانەی كە هاوڵاتیانی ناوچەكە هەیانبوو بەرانبەر بە پاشماوە شوێنەوارییەكانی ئەو چەكانە، یاخود لەبەر هەر هۆكارێكی تر توانای گەڕانەوەیان بۆ زێدی خۆیان نەبوو.
NASIN-RES-000004
هۆشمەن عەتا مەحمود
ئه م توێژینەوەیە ستراتیژی سەربازیی پشت بۆردومانی كیمیاییبارانی هەڵەبجه شرۆڤه دەکات، دەچێتە ناو قوڵایی بڕیاری سیاسیی و سەربازیی دەوڵەتی عێراق بۆ ئەنجامدانی ئەو تاوانە. هۆكاری هەڵبژاردنی ئەم ناونیشانە بریتییە لە ڕەواندنەوەی ئەو گومانانە كە لە سەرەتای ئەنجامدانی تاوانەكەوە و هەتاوەكو و ئێستاش هەن سەبارەت بە لایەنی ئەنجامدەر، كە ئایا ئێران یان عێراق بووە تاوانەكەی ئەنجامداوە؟ توێژینەوەكە پشتبەست بە سەرچاوە فەرمییەكانی دەوڵەتی عێراق دەیەوێت ئەو ڕاستییە دەربخات. توێژینەوەکە بە بەکارهێنانی ڕێبازێکی مێژوویی شیكاریی، دەیەوێت لە ئامانجە ستراتیژییەکانی ئێران لە داگیركردنی هەڵەبجە و كاردانەوەی ڕژێمی عێراق و جێبەجێکردنی ئۆپەراسیۆنی هێرشەکە و کاریگەرییە جیۆپۆلیتیکییە فراوانەکانی بكۆڵێتەوە، ئەویش بە کەڵکوەرگرتن لە سەرچاوە ڕەسەنەكان، لەوانە بەڵگەنامە سەربازییەكانی حكومەتی عێراق، چاوەرە جیاوازەكان وەك ئەنجامدەران، قوربانیان و ڕزگاربووان، ئەوە سەرباری سەرچاوەی لاوەکی مێژوونووسانی ناوخۆیی و دەرەكی. پرسیاری سەرەكی توێژینەوەکە بەدوای وەڵامی تاکتیکی پشت بەکارهێنانی چەکی کیمیایی لە هەڵەبجە دەڕوات. باس لەوە دەکات کە بۆردومانەکە تەنها مانۆڕێکی تاکتیکی نەبووە، بەڵکو کردەوەیەکی سەربازی پلان بۆ داڕێژراو بووە، کە ئامانج لێی سەركوتكردنی بەرخۆدانی کورد و كۆنترۆڵكردنەوەی ناوچەكە و سزادانی بەكۆمەڵی دانیشتوانی هەڵەبجە بووە.
NASIN-RES-000005
بەرنامەیەکی ساڵانەیە بۆ پرسی ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگای مەدەنی لە عیراقدا، بۆ گەشەپێدانی کاری ڕێکخراوەیی و کۆمەڵگەی مەدەنی و دەسنیشانکردنی بەربەستەکانی بەردەم ڕێکخراوەکان.
بەرنامەیەکی ساڵانەی تایبەتە بە تاوانی کیمیابرانی هەڵەبجە، بە مەبەستی دروستکردنی هاودەنگی و ناساندنی پرسی هەڵەبجە بە جیهان لەلایەن دامەزراوەی ناسینەوە بەڕێوەدەبرێت.
هەر چیرۆکێک شایەنی بیستنە و هەر ئەزموونێک دەتوانێت دەرگای گفتوگۆیەک بکاتەوە.
پشتیوانیی تۆ یارمەتی پاراستنی یادەوەری و پێشخستنی توێژینەوە دەدات.
کتێب · 2019
سەباح بەرزنجی
کتێب · 2016
Mohammed Ihsan
کتێب · 2025
Kaziwa Salih (editor)
کتێب · 2025
Nicole F. Watts
کتێب · 2008
Michael J. Kelly
کتێب · 2017
Fazil Moradi، Ralph Buchenhorst، Maria Six-Hohenbalken